Malware (złośliwe oprogramowanie), skrót od „malicious software”, może mwystępowac w różnych formach. Oznacza to każde oprogramowanie, które zostało celowo zaprojektowane w celu wyrządzenia szkody, kradzieży informacji lub uzyskania nieuprawnionego dostępu do systemów użytkownika lub organizacji.
Spis treści
Złośliwe oprogramowanie nie ogranicza się do jednej ścieżki – w rzeczywistości może rozprzestrzeniać się za pośrednictwem niemal każdego protokołu informatycznego lub mechanizmu transportowego. Nawet dzisiaj pojedyncze przypadki pokazują, że może ono być również fabrycznie zainstalowane na sprzęcie, takim jak smartfony. W tym artykule przyjrzymy się najczęstszym typom, z którymi można się spotkać.
Wirus
Wirus komputerowy to rodzaj złośliwego oprogramowania , którego celem jest przyczepienie się do legalnych plików lub aplikacji w celu uszkodzenia danych, zakłócenia działania systemu, a nawet rozprzestrzenienia się na inne systemy w tej samej sieci.
Przykład wirusów: Wirus Melissa z 1999 roku atakował systemy oparte na programach Microsoft Word i Outlook. Ten wirus komputerowy rozprzestrzeniał się za pośrednictwem załączników do wiadomości e-mail, co spowodowało powszechne awarie serwerów i szkody szacowane na 1,1 miliarda dolarów na całym świecie. Do roku 2000 wirusy stanowiły dominującą kategorię złośliwego oprogramowania, co sprawiło, że branża zajmująca się zwalczaniem złośliwego kodu zaczęła nazywać się „antywirusową”.
Robaki
W przeciwieństwie do wirusów, robaki nie muszą się rozprzestrzeniać. Robaki są samoreplikacją i wykorzystują luki w zabezpieczeniach systemu do zainfekowania wielu urządzeń w sieci. Ich zdolność do samodzielnego rozprzestrzeniania się sprawia, że są one szczególnie niebezpieczne, co często prowadzi do poważnych zakłóceń i utraty danych.
Przykład robaka: Robak WannaCry, który w 2017 roku wykorzystał lukę w zabezpieczeniach systemu Windows, szyfrując dane i żądając okupu.
Robaki mogą szybko zniszczyć całe sieci, przytłaczając systemy ogromnym ruchem lub wykorzystując krytyczne punkty dostępu do danych, powodując spustoszenie zarówno w środowiskach korporacyjnych, jak i rządowych. Chociaż są one bardzo niebezpieczne, rzadko wykorzystuje się je w skoordynowanych atakach, ponieważ generują stosunkowo dużo sygnałów i przez to łatwo je wykryć. Są one również bardzo trudno do kontrolowania przez osoby stanowiące zagrożenie, co prowadzi do niezamierzonych skutków ubocznych.
Trojany (koń trojański)
Trojany podszywają się pod legalne oprogramowanie, aby nakłonić użytkowników do ich pobrania. Gdy ofiara zainstaluje złośliwe oprogramowanie, dostarczy ono złośliwe ładunki, które mogą obejmować tworzenie backdoorów dla atakujących w celu kradzieży danych, a nawet zapewnienie pełnej kontroli nad systemem. Trojany są niezwykle wszechstronne i mogą przybierać różne formy, w tym trojanów typu backdoor, trojanów bankowych i trojanów zdalnego dostępu (RAT). Na przykład trojany bankowe atakują przede wszystkim dane finansowe, natomiast narzędzia typu RAT umożliwiają atakującym zdalne monitorowanie i kontrolowanie zainfekowanych urządzeń.
Przykład trojana: Trojan Zeus, działający od 2007 roku, jest jednym z najbardziej znanych przykładów tego typu złośliwego oprogramowania; wyłudził miliony dolarów poprzez kradzież danych logowania do serwisów bankowych oraz innych informacji uwierzytelniających.
Oprogramowanie ransomware
Ransomware to rodzaj złośliwego oprogramowania, które szyfruje dane ofiary i uniemożliwia dostęp do nich do czasu uiszczenia okupu. Ataki ransomware stają się coraz bardziej powszechne w przypadku poważnych ataków na firmy, szpitale i agencje rządowe, których celem jest wypłacenie okupu. Atakujący często wykorzystują wiadomości phishingowe lub złośliwe pliki do przeprowadzenia ataku.
Przykład ransomware: Jeden z najbardziej niszczycielskich ataków ransomware, Petya, miał miejsce w 2016 roku. Oprogramowanie to szyfrowało całe dyski twarde i paraliżowało działalność organizacji do momentu uiszczenia okupu. Szkody finansowe i operacyjne spowodowane przez ransomware mogą być ogromne, ponieważ mogą prowadzić do przestojów, utraty wrażliwych danych i kosztownych okupów.
Wykorzystywanie oprogramowania Ransomware do wyłudzania pieniędzy jest jednym z najbardziej skutecznych schematów cyberprzestępczych. Obecnie wysoce zorganizowane grupy oferują je jako model usługowy dla innych przestępców. Według Agencji Unii Europejskiej ds. Cyberbezpieczeństwa (ENISA) organizacje oferujące tzw. „oprogramowanie ransomware jako usługę” są odpowiedzialne za prawie 1500 udanych ataków na przedsiębiorstwa w UE w okresie od lipca 2023 r. do czerwca 2024 r.
Oprogramowanie szpiegujące
Spyware to rodzaj złośliwego oprogramowania, które gromadzi wrażliwe dane z zainfekowanych systemów bez wiedzy użytkownika. Może monitorować nawyki użytkowników podczas przeglądania stron internetowych, rejestrować naciśnięcia klawiszy oraz przechwytywać dane logowania, co stanowi poważne zagrożenie zarówno dla prywatności osób fizycznych, jak i bezpieczeństwa przedsiębiorstw.
Przykład oprogramowania szpiegującego: Oprogramowanie szpiegujące Pegasus, wykryte w 2016 roku, stanowi doskonały przykład – umożliwia ono atakującym dostęp do danych zarówno na urządzeniach z systemem iOS, jak i Android. Oprogramowanie szpiegujące jest często dołączane do legalnie wyglądającego oprogramowania lub pobierane ze złośliwych witryn internetowych. Atakujący mogą wykorzystać te informacje do kradzieży tożsamości, szpiegostwa firmowego lub do innych złośliwych celów.
Adware
Oprogramowanie reklamowe to rodzaj złośliwego oprogramowania, które wyświetla niechciane reklamy na zainfekowanych systemach i choć uważa się je za mniej szkodliwe niż inne rodzaje złośliwego oprogramowania, nadal może stanowić poważne zagrożenie. Celem oprogramowania adware jest generowanie przychodów dla atakujących poprzez wyświetlanie reklam i przez PPC (płatność za kliknięcie), jeśli użytkownik kliknie reklamę. Chociaż oprogramowanie typu adware zazwyczaj nie kradnie poufnych danych, może pogorszyć komfort użytkowania i otworzyć furtkę dla poważniejszych infekcji złośliwym oprogramowaniem.
Przykład oprogramowania typu adware:adware Fireball, które w 2017 roku zainfekowało miliony komputerów, przejmowało kontrolę nad przeglądarkami i śledziło zachowania użytkowników w celach reklamowych, co dobitnie pokazuje, jak bardzo inwazyjne jest oprogramowanie typu adware.
Złośliwy program do wydobywania kryptowalut (znany również jako wirus do wydobywania kryptowalut lub cryptojacking)
Wydobywanie kryptowalut, takich jak Bitcoin, jest legalne, o ile system, na którym opiera się ten proces, należy do górnika lub właściciel wyraził na to zgodę. Jednak przestępcy regularnie nielegalnie infekują systemy tego typu oprogramowaniem, co sprawiło, że metoda ta zyskała nazwę „kryptojacking”. Jako złośliwe oprogramowanie wyczerpuje ono zasoby energetyczne hosta, próbując generować monety kryptowalutowe, które następnie mogą zostać sprzedane przez sprawcę ataku.
Przykłady złośliwego programu do wydobywania kryptowalut:Kradzież energii jest często traktowana jako drobna sprawa i w związku z tym ignorowana. Wirusy służące do wydobywania kryptowalut są zatem wykorzystywane również przez przestępców oferujących usługi typu „Access as a Service” do zarabiania pieniędzy w czasie, gdy czekają na swoich klientów.
Rootkits
Rootkity należą do najbardziej niebezpiecznych rodzajów złośliwego oprogramowania , które najtrudniej jest wykryć i usunąć. Te złośliwe narzędzia umożliwiają atakującym uzyskanie długoterminowego, uprzywilejowanego dostępu do systemu, jednocześnie ukrywając swoją obecność przed użytkownikami i oprogramowaniem zabezpieczającym. Rootkity mogą manipulować plikami systemowymi, modyfikować procesy i zmieniać ustawienia zabezpieczeń, aby uniknąć wykrycia, co pozwala atakującym na utrzymanie kontroli nad zainfekowanym systemem przez dłuższy czas.
Przykład Rootkita: W aferze związanej z rootkitami firmy Sony BMG z 2005 roku oprogramowanie typu rootkit było potajemnie instalowane na płytach CD w celu uniemożliwienia kopiowania, co narażało systemy na dalsze ataki złośliwego oprogramowania.
Keyloggery
Keyloggers to rodzaj oprogramowania szpiegującego, którego zadaniem jest rejestrowanie naciśnięć klawiszy użytkownika, co pozwala atakującym na przechwycenie poufnych informacji, takich jak hasła, numery kart kredytowych i prywatne wiadomości. Keyloggery są często wdrażane w ramach ataków phishingowych lub w połączeniu z innym złośliwym oprogramowaniem. Po zainstalowaniu cicho rejestrują każde naciśnięcie klawisza, odsyłając dane do atakującego w celu ich wykorzystania. Ten rodzaj złośliwego oprogramowania jest szczególnie niebezpieczny w środowiskach finansowych i korporacyjnych, w których mogą zostać skradzione dane logowania do kont bankowych lub bezpiecznych systemów.
Przykład Keylogger: „Limitless Keylogger” i „Predator Pain” to dwa popularne keyloggery, które często są rozpowszechniane za pośrednictwem wiadomości phishingowych i złośliwych załączników. Narzędzia te były oferowane w postaci gotowych zestawów, umożliwiających atakującym kradzież danych logowania, śledzenie aktywności użytkowników oraz pozyskiwanie poufnych informacji. Ich prostota przyczyniła się do ich powszechnego wykorzystania w cyberprzestępczości i szpiegostwie, skierowanego zarówno przeciwko osobom prywatnym, jak i organizacjom.
Botnety
Botnet to sieć zainfekowanych urządzeń, zwanych również „zombie”, które są zdalnie kontrolowane przez hakerów. Urządzenia te mogą być wykorzystywane do ataków na dużą skalę, takich jak DDoS (Distributed Denial of Service) lub kampanie spamowe. Sieci botów powstają często w wyniku zainfekowania urządzeń złośliwym oprogramowaniem, co sprawia, że stają się one nieświadomymi uczestnikami szkodliwych działań.
Przykład botnetu: Jeden z największych botnetów, Mirai, stał za potężnym atakiem DDoS w 2016 roku, który spowodował tymczasowe wyłączenie głównych stron internetowych. Botnety mogą być używane do przeciążania sieci, kradzieży danych lub wykonywania innych złośliwych działań bez wiedzy użytkownika.
Środki zapobiegawcze i najlepsze praktyki
Aby zabezpieczyć się przed różnymi rodzajami złośliwego oprogramowania , warto stosować się do poniższych zaleceń:
Dbaj o aktualność całego oprogramowania:regularnie aktualizuj system operacyjny, sterowniki i całe oprogramowanie zainstalowane na urządzeniu. Aktualizacje oprogramowania często zawierają poprawki, które rozwiązują konkretne problemy lub eliminują luki w zabezpieczeniach, które mogłyby zostać wykorzystane.
Korzystaj z zapór sieciowych:Zapory sieciowe blokują nieautoryzowany dostęp do sieci oraz monitorują ruch przychodzący i wychodzący pod kątem podejrzanych działań.
Edukacja pracowników: Pracownicy powinni przejść szkolenie z zakresu cyberbezpieczeństwa, które pomoże im rozpoznać próby phishingu oraz zidentyfikować szkodliwe linki lub pliki do pobrania.
Wdrożenie narzędzi do wykrywania i reagowania na zagrożenia w punktach końcowych (EDR): Rozwiązania EDR zapewniają ciągłe monitorowanie i wykrywanie zagrożeń bezpieczeństwa na wszystkich urządzeniach, pomagając powstrzymać złośliwe oprogramowanie, zanim spowoduje ono rozległe szkody.
Platforma Trend Vision One™
Jedna platforma pozwoli szybciej powstrzymywać ataki i przejmować kontrolę nad cyberzagrożeniami. Kompleksowe zarządzanie bezpieczeństwem dzięki kompleksowym funkcjom zapobiegania, wykrywania i reagowania opartym na sztucznej inteligencji, wiodącym analizom zagrożeń i inteligencji.
Trend Vision One obsługuje różne hybrydowe środowiska IT, automatyzuje i orkiestruje przepływy pracy oraz zapewnia specjalistyczne usługi cyberbezpieczeństwa, co pozwala uprościć i ujednolicić operacje związane z bezpieczeństwem.
Jon Clay pracuje w branży cyberbezpieczeństwa od ponad 29 lat. Jon wykorzystuje swoje doświadczenie branżowe, aby edukować i dzielić się spostrzeżeniami na temat wszystkich opublikowanych zewnętrznie badań i informacji dotyczących zagrożeń firmy Trend Micro.